|
Kuvayimilliye`ye karşı ayaklanmalar
Kurtuluş savaşlarının dış düşmanlarla birlikte iç düşmanlara karşı da savaşılarak kazanıldığı bilinilmektedir. Bu kural Türk Kurtuluş Savaşı için de aynen geçerli olmuştur. Bu çerçevede, belli başlı iç savaş odakları şunlar olmuştur:
Bunların dışında Pontus olayları, Mardin-Nusaybin, Bozkır vs., ayaklanmaları da vardır. Bunlardan Yozgat bölgesindeki ayaklanma kısaca şöyledir: Yozgat bölgesinde, Kuvayimilliye hareketi başından beri pek olumlu karşılanmamıştır. Çerkez köylerinde hoşnutsuzluk daha da belirgin bir hal almıştı. Onun yanı başında 19`uncu yüzyıldan buyana bölgede etkin bir rol oynayan Çapanoğulları ailesinin saltanat yönetiminden ve Hürriyet itilaf`tan yana olmaları Kuvayimilliyecilere karşı olumsuz davranmada büyük rol oynamıştır. Aynı görüşleri paylaşan Mutasarrıf Necip de Allah`tan ve padişah`tan ve onların yasalarından başka bir şey tanımadığını belirterek Temsilciler Kurulu`nca istenilen şeyleri yerine getirmemede direnmişti. Bu yüzden Ankara`da toplanacak meclis için seçim yaptırmamıştı. Böyle bir meclisin, padişahın isteklerine ve yürürlükteki yasalara aykırı olduğunu içeren bir protesto telgrafı da göndermişti. Yörede bir ayaklanmanın hazırlığı olduğu anlaşıldığından oraya gönderilen Kılıç Ali, Çapanoğullarını gözaltına almışsa da Ankara vali vekili Yahya Galip bu önlemi kaldırtmıştı. Arkasındn Ankara`dan verilen emirle onların tutuklanmasına girişilmişse de bundan haber alan Çapanoğullarından Celal, edip, Salih ve Halit kaçıp yanlarına adam toplamaya koyulmuşlardı. 13 Haziran`da Sorgun`u basmışlar ve ertesi günü de Yozgat`ı işgal etmişlerdi. Celal, Kılıç Ali`ye gönderdiği mektupta halife ordusu diye nitelediği kuvvetleriyle başlıca amacının Mustafa Kemal ile 7 arkadaşını yakalamak olduğunu bildirmişti. Olaya yöredeki Alevilerin de karıştırılması tehlikesi belirmişti. Bunun üzerine Refet Bele süratle bölgeye gönderilmiş, arkasından Çerkez Ethem Ankara`ya çağrılarak ayaklanmayı bastırmakla görevlendirilmişti. Ethem, emrindeki birlikle Yozgat`a girmiş elebaşılarla birlikte Kuvayimilliye`ye karşı silah kullanan Ermenileri de cezalandırmıştı. Kuvacılardan karşı cepheye geçenler olmuşsa da yıl sonuna doğru ayaklanma bastırılmıştı. ( Şerafettin TURAN, Türk Devrim Tarihi, 2. Kitap, 1992,s. 176-77)
Dr. Hüseyin Pekin İsviçre
|